PMC, техникалық тапсырыс беруші, EPCM және EPC: айырмашылығы неде

Жобаны басқару нарығына алғаш келген инвестор жеткізушілер синоним ретінде қолданатын терминдер жиынтығына тап болады: техникалық тапсырыс беруші, тапсырыс беруші қызметі, PMC, EPCM, басқарушы компания, бас мердігер. Шын мәнінде бұл сөздер үш сұраққа әртүрлі жауап береді: орындаушылармен шарттарға кім қол қояды, құн тәуекелін кім көтереді және басқарушының мүддесі инвестордың мүддесімен сәйкес келе ме.

Қысқа жауап

Техникалық тапсырыс беруші және PMC — бір рөл

Ең жиі кездесетін шатасудан бастайық. «Техникалық тапсырыс беруші» қазақстандық және посткеңестік тәжірибеге тиесілі және тапсырыс берушінің заңдық функцияларына байланған: рұқсаттар, жобалауға тапсырма, мемлекеттік сараптама, техникалық қадағалау және пайдалануға енгізу. PMC — Project Management Consultant — сол рөлдің басқару пәндері арқылы айтылған халықаралық термині: жоба контролі, сатып алу, құрылысты басқару, пайдалануға енгізу.

Мәнді айырмашылық жоқ. Айырмашылық — шарттық тіл мен акцентте: «техникалық тапсырыс беруші» жергілікті реттеушіге сенімдірек оқылады, PMC — шетелдік акционерге немесе даму банкіне. Бір компания әртүрлі жобаларда, кейде бір жобаның әртүрлі құжаттарында екі рөлді де орындайды.

Екі модельдің де айқындаушы белгісі — агенттік құрылым. Тапсырыс беруші жобалаушылармен, жеткізушілермен және мердігерлермен шарттарға қол қояды. Басқарушы бұл шарттарды дайындайды, тендерлерді жүргізеді, негізделген ұсыным береді, орындалуын қадағалайды және инвесторға мерзім, құн мен сапа үшін жауап береді — бірақ құрылыс шартын алушы тарап болмайды.

EPCM: мүдде бірдей, жауапкершілік көбірек

EPCM-де басқарушы компания үш ағын бойынша бірыңғай басқарушы мердігерге айналады: жобалау, сатып алу және құрылысты басқару. Ол жобалаушыларды, жеткізушілерді және мердігерлерді өзі ұйымдастырады және үшеуінің нәтижесіне жауап береді.

Ең маңыздысы — EPCM бұл EPC емес. EPCM сыйақысы ұйымдастыру мен басқару үшін төленеді, ал жұмыстар мен жабдықтың құны тапсырыс берушіге ашық қалады. Құн тәуекелінің елеулі бөлігі инвесторда қалады, бірақ соның есесіне инвестор шешімдер сапасына нақты бақылау және қарама-қарсы ынталандырудың болмауын алады.

EPCM тапсырыс берушінің өз құрылыс ұйымы жоқ, жоба техникалық тұрғыда күрделі және оны ондаған байланыссыз шартқа бөлу орынсыз болған жағдайда таңдалады.

EPC және бас мердігерлік: мүлдем басқа логика

EPC-мердігер объектіні тіркелген бағамен «кілт тапсыру» форматында сатады. Ол құн тәуекелін өзіне алады — және дәл сол себепті оның экономикалық мүддесі инвестордың мүддесіне қарама-қарсы: тіркелген баға ішіндегі кез келген үнем оның маржасына айналады. Бұл жаман ниет емес; бұл шарттың арифметикасы.

Бұдан екі практикалық салдар шығады. Бірінші: тіркелген бағада әрдайым мердігердің белгісіздікке резерві бар — инвестор орындалмауы да мүмкін тәуекел үшін төлейді. Екінші: EPC-де де инвесторға сапа мен көлемнің тәуелсіз бақылауы қажет: мердігердің үстінде техникалық қадағалау немесе PMC. Әйтпесе мердігердің үнемі сапаның есебінен жүзеге асады.

EPC PMC-ден жаман да, жақсы да емес. Бұл — әртүрлі құрал. Қате — бас мердігерлік инвестордың жобаны басқару қажеттілігін жояды деп ойлау.

Managed Service: бүкіл рөлдің орнына бір функция

Жеке формат — басқарудың бір функциясын сатып алу. Project controls, сатып алу, техникалық қадағалау, құжат айналымы, банктік мониторинг — әрқайсысын тапсырыс берушінің бүкіл рөлін бермей, сыртқы команда орындай алады.

Бұл толық PMC шарты экономикалық тұрғыда тиімсіз болғанда және өз командасы бар, бірақ бір нақты құзыреті жетіспейтін компаниялар үшін — жиірек жоба контролі — негізді кіру нүктесі.

Қалай таңдау керек

1. Сізде тапсырыс берушінің өз ұйымы бар ма? Егер жоқ болса және құрылыс негізгі бизнесіңіз болмаса — техникалық тапсырыс беруші немесе PMC.
2. Объект техникалық тұрғыда қаншалықты күрделі? Ұзақ мерзімді жабдығы және ондаған шарты бар өнеркәсіптік жоба EPCM-ге қарай тартады.
3. Қаржыландыру үшін тіркелген баға қажет пе? Егер банк немесе акционер тіркелген құнды талап етсе — EPC, бірақ үстінде тәуелсіз қадағалаумен.
4. Басқарудағы олқылығыңыз қай жерде? Егер мәселе тек жоспарлау мен құнды бақылауда болса, жоба контролі бойынша Managed Service-тен бастаңыз.
5. Көлемі қандай? Басқару командасының құны CAPEX-тің бір таңбалы пайызының төменгі шегінде болуы керек. Одан аз болса — жеке функцияларды сатып алыңыз.

Және жалпы қағида: жобаның белгісіздігі жоғары болған сайын, тіркелген баға соғұрлым қолданылмайды және тапсырыс беруші тарапындағы басқару соғұрлым бағалы.