Глоссарий
Глоссарий: құрылыс жобаларын басқару терминдері
Қазақстанда бір рөлді әртүрлі атайды — жергілікті терминмен, халықаралықпен немесе ағылшын аббревиатурасымен. Төменде шарттарда, есептерде және осы сайтта кездесетін терминдердің қысқаша анықтамалары.
Модельдер мен рөлдер
- Техникалық тапсырыс беруші
Құрылыс тапсырыс берушісінің функцияларын оның атынан орындайтын ұйым: рұқсаттар алады, жобалауды жүргізеді, тендерлер өткізеді, құрылысты бақылайды және объектіні пайдалануға енгізеді. Агенттік модель бойынша жұмыс істейді — шарттарға тапсырыс берушінің өзі қол қояды, ал техникалық тапсырыс беруші оларды дайындап, бақылап, нәтиже үшін инвестор алдында жауап береді.
Басқаша атаулары:
тапсырыс беруші қызметіOwner's Engineer- PMC
Project Management Consultant — құрылыс жобасын иесінің атынан басқаратын компания. Жобаламайды және салмайды: осыны істейтіндерді ұйымдастырады және бақылайды. Мәні бойынша техникалық тапсырыс берушімен бірдей рөл, бірақ халықаралық терминологияда.
Басқаша атаулары:
Project Management Consultantжобаны басқару кеңесшісі- EPCM
Бір компания үш бағыт бойынша бірыңғай басқарушы мердігерге айналатын модель: жобалау, сатып алу және құрылысты басқару. EPC-ден өзгеше, сыйақы басқару үшін төленеді, ал жұмыстар мен жабдықтың құны тапсырыс беруші үшін ашық қалады.
Басқаша атаулары:
Engineering, Procurement and Construction Managementбасқарушы мердігер- EPC
Тіркелген бағамен «кілт тапсыру» мердігерлігі: мердігер жобалайды, сатып алады және салады, құн тәуекелін өзіне алады. Оның экономикалық мүддесі инвестордың мүддесіне қарама-қарсы — тіркелген баға ішіндегі кез келген үнем оның маржасына айналады, сондықтан EPC кезінде де тәуелсіз бақылау қажет.
Басқаша атаулары:
кілт тапсыру бас мердігерлігі- Managed Service
Тапсырыс берушінің бүкіл рөлінің орнына бір басқару функциясын сатып алу: тек жоба контролі, тек техникалық қадағалау, тек сатып алу немесе құжат айналымы. Толық шарт экономикалық тұрғыда негізсіз болғанда орынды кіру нүктесі.
Басқаша атаулары:
басқарудың жеке функциясы
Жоба контролі
- Жоба контролі
Екі сұраққа жауап беретін инженерлік пән: объект шын мәнінде қашан аяқталады және ол ақыры қанша тұрады. Күнтізбелік-желілік жоспарлауды, физикалық прогресті өлшеуді, құнды бақылауды, өзгерістерді басқаруды және болжауды қамтиды.
Басқаша атаулары:
project controlsмерзім мен құнды басқару- Baseline
Барлық ауытқулар өлшенетін бекітілген мерзім мен құн жоспары. Онсыз «екі ай кешігіп жатырмыз» деген сөздің мәні жоқ: салыстыратын нүкте жоқ. Өзгерістер baseline-ға тек ресми процедура арқылы енгізіледі.
Басқаша атаулары:
базалық жоспарбазалық кесте- Сыни жол
Жобаның аяқталу күнін айқындайтын жұмыстар тізбегі. Сыни жолдағы кез келген жұмыстың кешігуі жобаның соңын дәл сол мөлшерде жылжытады; одан тыс кешігу өз резервін жегенше ештеңені жылжытпайды.
Басқаша атаулары:
critical pathCPM- Игерілген көлем
Үш шаманы салыстыратын әдіс: қанша жұмыс жоспарланды, қаншасы нақты орындалды және оған қанша жұмсалды. SPI (мерзім бойынша) және CPI (құн бойынша) индекстерін береді — сапалық пікірдің орнына ауытқудың сандық бағасы.
Басқаша атаулары:
earned valueEVMSPICPI- Cost to Complete
Жобаны аяқтау үшін әлі қажет шығыстардың нақты жағдайдан есептелген болжамы. Жұмсалған шығынмен бірге қорытынды құн болжамын береді. Банк үшін түйінді сан: бөлінген лимит жетеді ме, соған жауап береді.
Басқаша атаулары:
CTCқорытынды құн болжамыEAC- S-қисық
Игерілген көлемдердің немесе шығындардың уақыт бойынша жинақталған қисығы. Жоспарлы, нақты және болжамды қисықтарды салыстыру артта қалудың мөлшерін де, үрдісін де көрсетеді — жоба түзеліп жатыр ма, әлде әрі қарай алшақтап барады ма.
Басқаша атаулары:
S-curve- Rules of credit
Физикалық прогрес пайызға айналатын қағидалар: әр жұмыс бірлігі салмақ пен аяқталу критерийін алады. Онсыз орындау пайызын орындаушылар көзбен мәлімдейді және оның құны жоқ.
Басқаша атаулары:
прогресті есептеу қағидалары
Сатып алу және шарттар
- Ұзақ мерзімді жабдық
Дайындалу және жеткізілу циклі 6-дан 18 айға дейінгі жабдық: технологиялық желілер, трансформаторлар, крандар, ҮҚК, чиллерлер. Мұндай позициялар алдын ала анықталып, тапсырылмаса, іске қосу күнін жеткізілім белгілейді және оны ақшамен жеделдету мүмкін болмайды.
Басқаша атаулары:
long lead itemsLLI- Change control
Ресми процедура: өзгеріс тіркеледі, құн мен мерзімге әсері бағаланады, бекітіледі және содан кейін ғана baseline-ға енгізіледі. Онсыз қосымша жұмыстар алаңда келісіліп, бағаланбай актілерге түседі.
Басқаша атаулары:
өзгерістерді басқаруөзгерістер реестрі
Жобалау
- Value engineering
Қажетті сипаттамаларды сақтай отырып, орындау құнын төмендету үшін жобалау шешімдерімен жұмыс. «Сақтай отырып» — түйінді сөз: осымен value engineering көлемді жай қысқартудан ерекшеленеді. Жұмыс сызбалары шыққанға дейін мәні бар.
Басқаша атаулары:
жобалау шешімдерін оңтайлау
Сапа және қадағалау
- Техникалық қадағалау
Орындалған жұмыстардың жобаға, нормаларға және мәлімделген көлемдерге сәйкестігін тапсырыс беруші мүддесінде бақылау. Материалдарды кіріс бақылауды, операциялық және қабылдау бақылауын, жасырын жұмыстарды освидетельствованиені және актілерге қол қойылғанға дейін нақты көлемдерді тексеруді қамтиды.
Басқаша атаулары:
технадзорқұрылысты бақылау- Жасырын жұмыстарды освидетельствование
Жұмысты келесі қабат жаппай тұрып тексеру және құжатпен тіркеу: арматура, гидрооқшаулау, іргетастар, жерасты желілері. Егер жұмыс актісіз жабылса, дәлел біржола жоғалады — оны қайта көру мүмкін емес.
Басқаша атаулары:
жасырын жұмыстар актісі- ITP
Бақылау және сынау жоспары: әр жұмыс түрі бойынша бақылау нүктелерінің тізімі, тексеру әдісі, қабылдау критерийлері, қажетті құжаттар және жауаптылар. Қабылдауды барлық қатысушы үшін болжамды етеді.
Басқаша атаулары:
Inspection and Test Planбақылау және сынау жоспары
Тапсыру және құжаттама
- Пайдалануға енгізу
«Құрылыс бітті» мен «объект жұмыс істеп тұр» арасындағы басқару процесі: жүйелердің шекаралары, дайындық критерийлері, сынау реттілігі, қатысушыларды үйлестіру және нәтижені құжаттау. Құрылыстан кейін емес, жобалау сатысында жоспарланады.
Басқаша атаулары:
ПІЖcommissioning- Punch list
Қабылдау алдындағы ақаулардың бірыңғай реестрі, тапсыруға әсері бойынша бөлінген: не объектіні беруді тежейді, не косметикалық. Мұндай бөлусіз команда сыни және ұсақ мәселеге бірдей уақыт жұмсайды.
Басқаша атаулары:
ақаулар тізімдемесіескертулер тізімі- Атқарушылық құжаттама
Актілер, журналдар, сынау хаттамалары және атқарушылық сызбалар — жұмыстардың қалай орындалғанының және не салынғанының дәлелі. Оны комиссия алдында жинау мүмкін емес: дәлелдердің бір бөлігі физикалық тұрғыда қалпына келмейді.
Басқаша атаулары:
ИТДas-builtатқарушылық сызбалар- ISO 19650
Құрылыс жобаларында ақпаратты басқарудың халықаралық стандарты: бірыңғай дерек ортасында атау, мәртебелер, нұсқалар және алмасу. Тәжірибеде қатенің басты көзін жояды — ескірген сызба бойынша салуды.
Басқаша атаулары:
бірыңғай дерек ортасыCDEBIM 360
Қаржыландыру
- Қаржылық-техникалық мониторинг
Банк немесе инвестор үшін тәуелсіз айлық тексеру: мәлімделген көлемдер шынымен салынды ма, шығыстар бюджетке сай ма және лимит аяқтауға жете ме. Құрылысқа қатыспайтын тарап жүргізеді.
Басқаша атаулары:
ФТКбанктік мониторинг- Техникалық Due Diligence
Мәміле алдында телімді немесе объектіні тексеру: меншік құқығы мен ауыртпалықтар, қала құрылысы әлеуеті, геология, желілерге қосылу шарттары мен құны. Объект мәміле бағасы бойынша емес, шын мәнінде қанша тұратынына жауап береді.
Басқаша атаулары:
мәміле алдында телімді тексеру
Жаңа жоба жоспарлап отырсыз ба немесе ағымдағыны тұрақтандыру керек пе?
Қысқа әңгімеден бастаңыз. Жағдай күрделі болса — жоба аудитінен: 3–5 апта, тіркелген құн.
1 жұмыс күні ішінде жауап береміз. Коммерциялық ұсыныс — кездесуден кейін 5 жұмыс күні ішінде.